Валюта курси: Ўз.Р.Марказий банки
USD
АҚШ доллари
EUR
Eвро
RUB
Россия рубли
Sayt test rejimida ishlayapti!!!

Сўнгги янгиликлар






Хитойликлар учинчи йилдирки ниқоб тақишга ва карантинга киришга мажбур. Бу глобал иқтисодиётга қандай таҳдид солади?
7.12.2022 01:08,  
46

Хитойда қаттиқ коронавирус чораларига қарши норозилик намойишлари бўлиб ўтмоқда. Ғарб сиёсатшунослари уларни сўнгги ўн йилликлардаги энг йирик норозилик намойишлари ва Тяньаньмэнь майдонидаги талабалар норозилик намойишларидан кейинги марказий ҳокимият учун асосий синов деб аташмоқда.

Ҳамма томонидан сиёсий деб қабул қилинган воқеа Хитой иқтисодиётига ҳам салбий таъсир кўрсатмоқда, у ҳозирги норозиликларга сабаб бўлган коронавирусга нисбатан ноль бардошлик миллий сиёсати туфайли аллақачон зарар кўрмоқда. Ҳукумат халқнинг норозилигини ошкора қилмасликни маъқул кўради. Муаммоларни билвосита Миллий статистика бюроси тан олди, у янги маълумотларни нашр этишдан бош тортди. Ҳаммаси шу ҳақида

Ким кучли

Хитойнинг Шинжон-Уйғур автоном райони пойтахти Урумчи шаҳрида ўз-ўзидан норозилик намойишлари ноябрь ойи охирида бошланган. Бунга турар-жой ҳудудидаги кўп қаватли уйни қамраб олган ёнғин оқибатида 10 кишининг ҳалок бўлгани сабаб бўлган. Кўплаб фуқаролар ва бошқа вилоятлар аҳолисининг фикрига кўра, қурбонларнинг олдини олиш мумкин эди, аммо қутқарувчиларнинг ишига коронавирус чекловлари тўсқинлик қилди.

Урумчи

Ўқинг қизиқ: Европа Иттифоқи яна учта Россия банкини SWIFT тизимидан узишни режалаштирмоқда. Аммо...

Пандемиядан олдин ҳам Шинжон-Уйғур автоном райони Хитойнинг бошқа вилоятларига нисбатан қаттиқроқ чекловлар билан танилган эди. Бир неча йил олдин маҳаллий ҳокимият органлари потенциал ишончсиз фуқароларни кузатиш ва уларнинг ҳуқуқларини, шу жумладан ҳаракатланишни чеклаш имконини берувчи ижтимоий рейтинг тизимини жорий қилди.

Ана шундай шароитда Урумчидаги норозилик намойишлари янада кутилмаган ҳолга айланди. Кўп ўтмай, Хитойнинг бошқа йирик шаҳарларида, жумладан, уч йил олдин коронавирус эпидемияси бошланган Пекин, Шанхай ва Уханда норозилик намойишлари бошланди. Дастлаб, намойишчилар "Карантинни олиб ташланг" ва "Биз PZR тестларини хоҳламаймиз, биз эркинликни хоҳлаймиз" деган нисбатан зарарсиз шиорларни айтишди. Бироқ, кейин улар ХХР раиси Си Цзинпиннинг истеъфоси талабини илгари сура бошладилар. Айримлар мамлакатда амалдаги цензурага қарши чиқишди.

Ўқинг қизиқ: Миллиондан миллиардгача. Ўзбекистонда миллиардлаб кредит маблағлари ўзлаштирилиб юборилмоқда.

Дастлабки кунларда полиция норозиларни тарқатиб юборишга ҳаракат қилди, аммо йиғилишлар ҳали ҳам ўтказишга муваффақ бўлди. 29 ноябрдан норозилик намойишлари ташкилотчилари ва иштирокчилари муваффақиятсизликка учради, ҳуқуқ-тартибот идоралари мунтазам равишда профилактик суҳбатлар ўтказмоқда. Баъзи хитойликлар Ғарб ОАВларига полиция бўлимига қўнғироқ қилишганини ва у ерда бир неча кун давомида ўз ҳаракатлари ҳақида хабар беришлари кераклигини айтишди. Одамлар мамлакатда тақиқланган Telegram, Twitter, шунингдек, блокировкани четлаб ўтиш имконини берувчи VPN хизматларини олиб ташладилар. 30 ноябрь куни Чонгқинг ва Гуанчжоу ҳукуматлари бирданига чекловларни енгиллаштирди, бир нечта шаҳар ҳудудларини блокировкадан озод қилди, шунингдек, оммавий синовлар тугашини эълон қилди. Аммо...

Хитой ҳукумати пандемиянинг бошиданоқ коронавирус билан касалланиш ҳолатларига тоқат қилмаслик сиёсатини олиб борди. Мамлакатда бутун метрополия миқёсида ҳаракатланиш ва узрсиз сабабларсиз уйдан чиқиб кетишни узоқ муддатли тақиқлашни ўз ичига олган энг қаттиқ чекловлар жорий этилди.

Ўқинг қизиқ: Apple iPad'ни ҳам Хитойда ишлаб чиқармоқчи эмас.

Шу билан бирга, инфекциянинг алоҳида ҳолатлари, ҳатто ўлимга олиб келмаса ҳам, бошқа блокировкани киритиш учун сабаб бўлиши мумкин. Бундай шароитда февраль ойида Пекинда Қишки Олимпия ўйинлари бўлиб ўтди, бу спортчилар ва журналистлар томонидан мисли кўрилмаган хавфсизлик чоралари ва инфекцияга нисбатан энг кичик шубҳа билан бошланишига йўл қўймаслик билан ёдда қолди.

Ҳамма нарса унчалик аниқ эмас

Сўнгги ойларда қоидаларнинг яқинда юмшатилишига оид миш-мишлар тобора кўпроқ тарқала бошлади, аммо ҳақиқатан ҳам муҳим қадамларнинг расмий тасдиқланиши ҳали ҳам амалга ошганича йўқ. 

Центр Пекина в конце ноября 2022 года

Пандемия даврида ноль бардошлик сиёсатига муносабат бир неча бор ўзгарди. 2020 йилнинг ёзида, Хитойнинг кўплаб компаниялари ва заводлари ишини тиклаганида, бу вазиятдан чиқишнинг энг яхши йўли деб топилди. Кўпгина сиёсатчилар ва иқтисодчилар Пекинни мисол қилиб келтиришди ва ҳатто авторитар деб ҳисобланган режимлар глобал инқирозлар ва уларнинг оқибатларини енгишга қодир эканини таъкидладилар. Бироқ, кейинчалик ножўя таъсирлар ва асоратлар пайдо бўлди ва уларнинг асосийларидан бири глобал логистика инқирози эди.

Ўқинг қизиқ: Таҳлилчилар G7 ҳаракатлари туфайли нефть нархи ошишини башорат қилишмоқда.

Хитой ишлаб чиқаришни кучайтирар экан, ҳали ҳам уйда қолишга мажбур бўлган ва ҳукуматлари томонидан қўллаб-қувватланган Ғарб истеъмолчилари унинг маҳсулотларига барқарор талабни яратдилар. Товарлар АҚШ ва Европага контейнерлар ёрдамида денгиз орқали олиб кетилган, бироқ уларнинг озгина қисми қайтиб келган. Натижада контейнерлар ва кемаларнинг юк ташиш (ижарага олиш) нархи кескин ошиб кетди ва янги контейнерлар ишлаб чиқаришни кўпайтиришга уринишлар ҳам натижа бермади.

Шанхай в период ограничений

Ўтган баҳорда инқироз Сувайш каналида қолиб кетган Ever Given юк кемаси туфайли янада кучайган эди. Бир неча ой давомида дунё товарларни ишлаб чиқарувчилардан истеъмолчиларга етказиш учун курашди. Юқоридаги барча ҳолатлар эса жам бўлиб транспорт компанияларга ҳар хил таъсир қилди.

Ўқинг қизиқ: Саудия шаҳзодаси туфайли Швейцария банкининг акциялари кўтарилди.

Пандемиянинг аксарият даврида Хитой иқтисодиёти ўсиб борди. Ягона истисно 2020 йилнинг биринчи чораги эди: дунёнинг қолган қисми инфекциянинг биринчи ҳолатларини аниқлаётган ва эндигина чекловлар жорий этишга тайёрланаётган бир пайтда, Пекин аллақачон катта ва асосийси ноль ковид сиёсатини қўллаётган эди. 2020 йилнинг январь-март ойларида Хитой ялпи ички маҳсулоти 6,8 фоизга камайди, бироқ кейинги уч ойда у барқарор ўсиш суръатига ўтди. Йил охирида у 2,24 фоизни ташкил этди. Баъзи ҳудудлар ва шаҳарларда мунтазам равишда блокировкаларга қарамай, ижобий динамика давом этди. 2021 йилнинг биринчи чорагида ўсиш 18,3 фоизни, йил якунига кўра 8,11 фоизни ташкил этди.

Тушкунлик

Бироқ, кейинчалик ривожланиш суръати сезиларли даражада секинлашди. Ўтган йилнинг тўртинчи чорагида улар "атиги тўрт фоизни" ташкил этган бўлса, 2022 йилнинг иккинчи чорагида улар умуман 0,4 фоизга камайди. Баҳорда таҳлилчилар ишбилармонлик фаоллиги, ишлаб чиқариш ва чакана савдодаги хавотирли пасайиш ҳақида гапира бошлашди.

Апрель ойида сотувлар 11,1 фоизга, баъзи муҳим ҳудудларда, шу жумладан Шанхайда эса 30 фоизга камайди, бу 2020 йилнинг март ойидан буён антирекордга айланди. Шу билан бирга, экспертлар рецессия пандемия бошида бўлганидан ҳам ёмонроқ бўлиши мумкинлигидан огоҳлантирди, чунки ҳукумат ва Хитой Халқ банки деярли қўллаб-қувватламаяпти, экспортчилар эса натижаларни яхшилаш учун салмоқли салоҳиятга эга эмас.

Ўқинг қизиқ: Британиянинг Made.com мебель компанияси банкрот бўлганлиги айтилмоқда.

Хитойдаги таназзул бошқаларга ҳам таъсир қилиши кутилмоқда, чунки мамлакат дунёдаги энг йирик нефть харидори ҳисобланади. Худди шу апрель ойида Хитой нефтни қайта ишлаш заводлари ўтган йилга нисбатан 11 фоизга кам маҳсулот ишлаб чиқарган.

Электр энергияси ишлаб чиқариш 4,3 фоизга камайди. Гарчи расмийлар ўжарлик билан қийинчиликларни "вақтинчалик ва аҳамиятсиз" деб аташган бўлсада, молиячилар Хитой иқтисодиёти янги таназзулга яқин эканлигига рози бўлишди ва бунинг учун айнан давом этаётган блокировкалар сабаб бўлмоқда.

Ишларнинг ҳақиқий ҳолати кузатувчиларнинг қўрқувини тасдиқлади ва расмийларнинг сўзларидан узоқлашди. Йилнинг дастлабки тўрт ойида ҳукумат тикланишнинг асосий омили сифатида кўрсатган тадбиркорлик субъектларининг асосий инвестициялари прогноз 7 фоизга нисбатан атиги 6,8 фоизга ошди. Умумий овқатланиш шохобчаларининг даромадлари ва автомобиллар савдоси ҳам камайди.

Ўқинг қизиқ: Туркияда Эрдоғаннинг 250 миллиард долларлик баёноти эълон қилинди.

Алоҳида муаммо кўчмас мулк сектори бўлди, у энг йирик ишлаб чиқарувчилардан бири Evergrand'нинг банкротгача бўлган ҳолати туфайли аллақачон зарба берган. Компаниянинг қарз юки қурилиш босқичида квартираларни сотиб олган музлатилган лойиҳалардан ҳафсаласи пир бўлган ипотека қарз олувчиларнинг намойишкорона ҳуқуқбузарлик тўлқинига сабаб бўлди. Натижада, айрим ҳудудий банклар йўқотишларга дуч келди ва ликвидлик етишмаслиги омонатчиларда ваҳима уйғотди. Қиймат нуқтаи назаридан, йилнинг дастлабки тўрт ойида квартиралар савдоси 46,6 фоизга қисқарди, бу 2010 йилдан бери энг кескин пасайиш ҳисобланади.

Ёзда пасайиш давом этди, кейин эса кузга "тўкилди". Шанхайда икки ой давом этган блокировка Хитойнинг энг йирик дарёси Янгзенинг бутун дельтасини жаҳон иқтисодиётидан самарали равишда ажратиб қўйди. Бу ўз навбатида, кўплаб инвесторларни, шу жумладан маҳаллий инвесторларни ҳам қўрқитди. Октябрь ойида таҳлилчиларнинг таъкидлашича, алоҳида лойиҳалар ва умуман Хитой истиқболларига ишонишда давом этаётганлар анча эҳтиёткор бўлишди. Кўпчилик, ишончнинг пасайиши оқибатлари узоқ кутилган барча чекловлар олиб ташланганидан кейин ҳам сезилади, деб ҳисоблайди.

Ўқинг қизиқ: Ғарб давлатлари томонидан денгиздан етказилувчи бир баррель Россия нефтини 60 долларгача чеклаш кучга кирди.

Шанхай иқтисодчиларнинг фикрига кўра, 2022 йил мартига келиб, икки йиллик пандемия оқибатларининг аксарият қисмини енгиб, кучли ўсишга қайтди. Бироқ, бундан кейин ҳатто Хитой стандартлари бўйича ҳам мисли кўрилмаган чекловлар даври келди. Бошқа минтақаларда амалдорлар ишини йўқотишдан қўрқиб, кўпинча Пекиндан талаб қилинганидан ҳам кўпроқ чоралар кўришга мажбур бўлмоқда.

Баъзида мутлақо парадоксал вазият юзага келади: маҳаллий раҳбарлар марказий ҳокимиятнинг блокировкалар оқибатларини юмшатишга қаратилган ташаббусларига тўсқинлик қилади. Баҳорда Хитой Коммунистик партияси Марказий Қўмитаси иқтисодиётнинг энг оғир жабр кўрган айрим тармоқлари, жумладан, автомобилсозлик, электроника ва транспорт саноатига нисбатан чекловларни юмшатди. Аммо бундай ҳаракат бир қанча вилоятларда эътиборга олинмади, бу ишбилармонлик фаоллигига, шунингдек, минтақалараро ва халқаро савдога салбий таъсир кўрсатди.

Ўқинг қизиқ: Туркия инфляцияси бир ярим йил ичида биринчи марта секинлашди.

Сиёсатшунослар ҳозирги лаҳзани бутун Хитой тарихи учун бурилиш нуқтаси деб ҳисоблашади. 1970 йилларда бозор ислоҳотлари тарафдори ҳисобланган Ден Сяопин ҳукмронлиги давридан бери мамлакатда маҳаллий ҳокимият органларининг марказий ҳокимият олдидаги масъулияти ва ташаббускорлик қобилияти ўртасидаги мувозанат сақланиб қолган. Ҳозирда Коммунистик партия ва шахсан Си Цзинпин позицияларини мустаҳкамлаш томон аниқ силжиш кузатилмоқда. Октябрь ойида у ўнлаб йиллар давомида амалда бўлган, бир кишининг ваколат муддатини икки беш йиллик муддатга чеклаб қўйган сўзсиз қоидани бузган ҳолда учинчи муддатга сайланди.

Си Цзиньпин

Янги фикрлаш

ККП Конгресси делегатлари олдида нутқ сўзлаган Си Цзинпин янги иқтисодий ривожланиш моделига ўтишни "яширинча" эълон қилди. Унинг ўзига хос параметрлари айтилмаган, бироқ кузатувчилар фикрича, энди Пекин анъанавий экспорт ўрнига ички бозорга эътибор қаратади ва "ўзини ўзи таъминлаш"га интилади. У аниқ нимадан иборат бўлиши ҳозирча аниқ эмас, аммо таълим (шарманда бўлиб қолган онлайн репетиторлик хизматларисиз) ва йирик миллий лойиҳаларга улуш қўйилиши ҳақида таклифлар мавжуд.

Шубҳасиз, ички ресурсларга йўналтирилган янги тактикалар Хитой компанияларининг максимал маҳсулдорлигини талаб қилади. Ҳозирча кўплаб чекловлар ва доимий блокировкалар туфайли бунга эришилмади. Хитой Миллий статистика бюросининг муҳим конгресс арафасида иқтисодиёт ҳолати тўғрисидаги маълумотларни эълон қилишдан бош тортиши рамзий маънога эга бўлди. Бундай қадам дарҳол вазиятнинг аянчлилигидан далолат сифатида қабул қилинди.

Ўқинг қизиқ: "Qeshm Air" авиакомпанияси Тошкент ва Самарқандга тўғридан-тўғри рейсларни йўлга қўймоқда.

Ноябрь ойининг сўнгги кунида агентлик шунга қарамай, ишбилармонлик фаоллиги индекси 48 пунктга (прогноз қилинган 49 пункт ўрнига) тушиб кетганлиги ҳақида маълумот эълон қилди. Бу апрель ойидан бери энг ёмон кўрсаткич ҳисобланади. Асосий сабабни кўплаб корхоналар ишидаги узилишлар деб аташ кутилмоқда. 

Маълумотларнинг эълон қилинишига Гонконг фонд биржасида фонд индексининг тушиши ва нефтнинг жаҳон нархлари ҳақидаги хабарлар сабаб бўлди. Бундан ташқари, сўнгги ҳафталардаги карантин чекловлари Россия билан савдога ҳам таъсир қилди. Федерал божхона хизматининг маълум қилишича, икки давлат чегарасидаги автомобиль ва аралаш ўтказиш пунктларида карантин тартиб-қоидалари ва текширувлар туфайли юк уларнинг сиғимидан анча ошиб кетган, бу эса ҳар икки йўналишда ҳам етказиб беришни қийинлаштиради.

Ўқинг қизиқ: Financial Times: Европада газ нархининг ошиши табиий газга бўлган талабни рекорд даражада пасайтирди.

Қўшимча қийинчиликлар Хитойнинг эпидемиологик хавфли деб ҳисобланган айрим тоифадаги товарларни, масалан, поллок филетосини импорт қилишни тақиқлаши туфайли юзага келади. Ҳозирча чекловлар икки давлат ўртасидаги товар айирбошлаш ҳажмининг ўсишига тўсқинлик қилгани йўқ – йил бошидан буён у 27 фоизга ошган ва декабрь охирига келиб 160 миллиард долларга етиши мумкин. Аммо бу ўсишнинг аксарияти нефть нархининг ошиши билан боғлиқ.

Ишчилар

Ноябрь ойи охиридаги асосий янгилик, Урумчидаги ёнғинга қарши норозилик намойишлари билан бир қаторда, Хитойнинг Чженчжоу шаҳридаги Тайван электроника ишлаб чиқарувчи Foxconn заводи ишчиларининг иш ташлаши бўлди. Компания iPhone смартфонларини йиғишга ихтисослашган ва Apple компаниясининг асосий шартнома сайтларидан бири ҳисобланади. 20 мингга яқин ходим меҳнат шароитларидан норозилигини билдирган, бу эса қўриқчилар билан тўқнашувга сабаб бўлган. Ишчиларнинг асосий шикояти - коронавирус эпидемияси туфайли карантин жорий этилгани ва ваъда қилинган мукофотларни берилмагани бўлиб чиқди.

Исёнчиларнинг аксарияти ҳали тўлиқ иш бошламаган янги келганлар бўлиб чиқди. Уларнинг баъзилари ҳатто ўқув курсларига ҳам ўтмаган. Foxconn кампусни ташлаб кетишни хоҳловчиларга муроса сифатида 1400 доллар товон таклиф қилди. Заводдаги воқеалар Хитойнинг бошқа шаҳарларидаги норозилик намойишлари билан бевосита боғлиқ эмас. Корхона иши ёпиқлиги сабабли улар ҳақидаги хабарлар кечикиб кела бошлади. Баъзи ҳисоб-китобларга кўра, кадрлар билан боғлиқ муаммолар ноябрь ойида ишлаб чиқаришнинг 30 фоизга қисқаришига олиб келиши мумкин эди. Foxconn яқинда тақдим этилган iPhone 15 нинг эксклюзив монтажчиси мақомини йўқотиш хавфи ҳам мавжуд.

Ўқинг қизиқ: Буюк Британия Ўзбекистонни янги ривожланаётган мамлакатлар савдо схемасига киритди.

Ўзининг интизоми билан машҳур Хитой иқтисодиёти коронавирусга қарши кураш бўйича миллий стратегия харажатларига дуч келди. Дунёнинг аксарият давлатлари катта чекловларни олиб ташлаган ва инфекциянинг доимий мавжудлиги билан яшашни ўрганган бўлсада, Хитой ҳукумати инфекциянинг энг кичик аломати билан қаттиқ блокировкаларни жорий қилмоқда ва бутун мегаполисларни ёпмоқда. Пекин ҳеч қачон хорижий вакциналардан фойдаланишни маъқулламаган. 

Таҳлилчилар Хитой ялпи ички маҳсулоти 2022 йилда 3,2 фоизга ўсишини тахмин қилмоқда, бу ўтган йилги 5,5 фоиз ва 8,11 фоизни ташкил этган. Пандемиядан уч йил ўтгандан кейин ҳам Хитой иқтисодиёти глобал иқтисодиёт билан мустаҳкам алоқада бўлиб қолмоқда, яъни унинг муаммолари бошқа мамлакатларга ҳам таъсир қилади. Нефтга бўлган талабнинг пасайиши муқаррар равишда хомашё экспорт қилувчилар, шу жумладан Россиянинг даромадларига таъсир қилади. 

Ўқинг қизиқ: Зеленский Европа Иттифоқи ва G7 томонидан қабул қилинган Россия нефтига белгиланган нархга қўшилмоқчи эмас.

Ҳатто Халқаро Валюта Жамғармаси ҳам чекловларни юмшатишга чақирмоқда. Си Цзинпин бошчилигидаги марказий ҳокимиятлар тамойилларга содиқлик ва умумий манфаат ўртасида танлов қилишлари керак бўлади. Ҳаддан ташқари қаттиқ сиёсатдан воз кечишнинг алоҳида ҳолатларига қарамай, бутун Хитой иқтисодиётининг бешдан бир қисми блокировка режимида қолмоқда.

Тавсия этамиз






Ҳар доим хабардор бўлинг!

carzone.uz мобил иловаларини кўчириб олинг ва барча янгиликлар сиз билан