Валюта курси: Ўз.Р.Марказий банки
USD
АҚШ доллари
EUR
Eвро
RUB
Россия рубли
Sayt test rejimida ishlayapti!!!

Сўнгги янгиликлар






Дунё контейнерларнинг ҳаддан ташқари кўплигига дуч келмоқда. Бу глобал иқтисодиёт учун ёмон белгими?
27.11.2022 18:28,  
92

2020 йилдан бери жаҳон иқтисодиёти оғир кунларни бошдан кечирмоқда. Коронавирус пандемияси сабаб бўлган инқироз санкциялар, кўплаб компанияларнинг Россия бозоридан чиқиб кетиши ва бир вақтнинг ўзида бир нечта мамлакат ва минтақаларда ишлаб чиқаришнинг пасайиши туфайли юзага келган қийинчиликлар билан алмаштирилди. Бу вақт ичида жаҳон ишлаб чиқариши, савдоси ва умуман иқтисодиёт ҳолатининг янги кўрсаткичи - юк контейнерлари пайдо бўлди. Пандемия авжига чиққан пайтда мутахассислар транспорт имкониятларининг етишмаслигини қайд этишди, аммо ҳозир, аксинча, уларнинг сони жуда кўп, бу ҳам яқинлашиб келаётган муаммолардан далолат беради. Ҳаммаси шу ҳақида.

Йил охирида унинг иштирокчилари ва таҳлилчилари денгиз транспорти бозорида контейнерларнинг ҳаддан ташқари кўплиги ҳақида гапира бошладилар. Одатда бу вақтда буюртмаларнинг кўпайиши узоқ байрамлар арафасида қайд этилади, аммо 2022 йилда вазият атипик бўлиб чиқди. Бир вақтнинг ўзида бир нечта асосий кўрсаткичлар ташвиш туғдиради, улар орасида юк жўнатувчилар учун кемаларни ташиш (лизинг) тарифларининг пасайиши ва вақтинча талаб қилинмаган контейнерларни сақлайдиган омборларнинг ҳаддан ташқари кўплиги киради. Контейнерларни ижарага олиш нархи ҳам рекорд даражада пасайди - ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 73 фоизга, 40 футлик (12 метр) қути учун 2,7 минг долларни ташкил этди.

Ўқинг қизиқ: "Россиянинг Google" мамлакатни тарк этмоқчи. Бу Путинга зарбами?.

Мутахассислар яқин келажакда вазият ёмонлашишини кутишмоқда, жумладан, буюртмалар оқимига дуч келган транспорт компаниялари контейнерларни лизинг берувчиларга қайтаришни бошлашлари сабабли. Ихтисослашган омборларнинг кўплаб эгалари аллақачон потенциал мижозларни рад этишга мажбур бўлишди.

Денгиз портларида талаб қилинмаган кўплаб бўш контейнерлар ҳам тўпланиб қолган. Улардан баъзилари, масалан, АҚШнинг Хюстон шаҳридаги порт терминалларда етти кундан ортиқ сақланаётган бўш контейнерлар эгаларидан тўлов олишни бошлади. Натижада, логистика компаниялари тўлиқ фойдаланилмаганда, индивидуал рейсларни бекор қилиш ёки якуний манзилга йўлда йўналишларни ўзгартиришни кучайтирмоқда. Шунинг учун улар энг юқори ставкалар бўлган портлардан қочишга ҳаракат қилишади. Охирги ҳафталарда барча рейсларнинг 14 фоизи бекор қилинди, бу эса мутахассисларни хавотирга солмоқда.

Ўқинг қизиқ: Трейдерлар Европа Иттифоқида газ нархини чеклаш туфайли катта йўқотишлар ҳақида огоҳлантирмоқда.

Дунёдаги энг йирик юк ташувчи компаниялардан бири Даниянинг Maersk компанияси ноябрь ойи ўрталарида инвесторларни ўз бизнесининг рентабеллиги ва натижада дивидендлар ҳажмининг пасайиши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирган эди. Саноат сўрови натижаларига кўра, бозор иштирокчиларининг 60 фоизи мунтазам равишда муаммоларга дуч келишади: экспедиторлар, жўнатувчилар (тижорат юк ташишларини ташкил қилувчи компаниялар), ташувчилар. Уларнинг фикрига кўра, дунёнинг аксарият минтақаларидаги ишларнинг ҳозирги ҳолати аёвсиз доирага ўхшайди: юқори инфляция ва яқинлашиб келаётган таназзулдан қўрқиш туфайли паст истеъмол талаби транспорт ва унинг қувватига талабнинг етишмаслигига олиб келади, бу эса ўз навбатида саноатга инвестицияларни камайтиради ва бундан кейин транспорт компаниялари томонидан ресурслар ва таклифлар тақчиллигига айланиши мумкин.

Порт Далянь в Китае

Кўп нарса етарли эмас

Яқинда дунё контейнерлар етишмаслиги оқибатларини бошдан кечирди ва Хитой ўша пайтда умумий инқирознинг асосий айбдори бўлиб чиқди. Муаммолар глобал иқтисодиётнинг коронавирус пандемияси таъсиридан нотекис тикланиши туфайли бошланди. Инфекцияларга нисбатан "ноль бардошлик" сиёсатини қўллашда давом этаётган Хитой, қаттиқ блокировкалар ва чекловлар туфайли, бошқаларга қараганда тезроқ тиклана олди. Биринчи ишлаб чиқаришлар 2020 йилнинг ёзида бошланган. Уларнинг маҳсулотлари Ғарб мамлакатларида талабга эга бўлиб, уларнинг аҳолиси узоқ муддатли (2020 йилда Хитойга нисбатан) карантин шароитида интернетда кўпроқ товарларга буюртма беришни бошлади.

Барча мавжуд кемалар Европа ва Шимолий Америкага юк ташиш учун ишлатилган. Шу билан бирга, қайтиш йўналишига бўлган талаб анча паст бўлган: Тинч океани орқали жўнатилган ҳар 100 та контейнердан атиги 40 таси Хитойга қайтиб келган.Танқислик юк нархининг кескин ошишига олиб келди – 17,5 минг долларгача ҳар бир контейнер учун одатдаги 1,2 минг ўрнига.

Ўқинг қизиқ: Шольц Украинадан ғалла етказиб беришни таъминлаш учун яна 10 миллион евро ажратилишини эълон қилди.

Европа юк ташиш компаниялари қулай бозор шароитларидан фойдаланиб, текин контейнерларни Осиёга йўналтирди, бу эса ўз ватанларида қўшимча қийинчиликлар туғдирди. Сектор маржаси ҳам ўсиб, ўтган йилнинг иккинчи чорагида 8,5 фоиздан рекорд даражадаги 44 фоизга кўтарилди. Ҳозирда муаммоларга дуч келаётган ўша Maersk 2021 йилда молиявий натижаларнинг кескин ўсишини қайд этди: фақат биринчи чоракнинг ўзида операцион фойда 3,1 миллиард долларга ошди.

Хитойлик контейнер ишлаб чиқарувчилар бу суръатни оширишга ҳаракат қилишди, аммо пандемия сабаб бўлган пўлат ва ёғоч саноатидаги инқироз туфайли буни амалга ошириш қийин.

Хитой компаниялари бўш контейнерларни мамлакатга етказиб бергани учун юк жўнатувчиларга қўшимча ҳақ тўлашга уриниб кўрди. Бироқ, аслида бу ёндашув инқирозни янада кучайтирди ва уни янги ҳудудларга тарқатди: транспорт компаниялари юк ўрнига бўш контейнерларни ташишни бошладилар. Бундан ташқари, Америка ва Европадан Осиёга товарларни ташиш қарама-қарши йўналишга қараганда бир неча баравар кам фойдали бўлиб чиқди, шунинг учун компаниялар контейнерларни Ғарбий портларда юкланишини кутмасдан, имкон қадар тезроқ қайтаришга ҳаракат қилишди.

Қийинчиликлар

Вазият, кутилгандек, нафақат Шимолий Америка ва Европада, балки Африка ва Жанубий Америкада ҳам товарлар етказиб беришда сезиларли кечикишларга олиб келди. Баъзи ташувчилар юк жўнатувчилардан контейнерлар Хитойга ўз вақтида қайтарилмаган тақдирда суғурта қилишни талаб қилишди. Транспорт компаниялари хизматлари нархининг ошиши Хитойдан етказиб бериладиган товарларга, биринчи навбатда, тўқимачилик ва озиқ-овқат каби арзон товарларга ҳам тарқалди. Улар ортидан озиқ-овқат, автомобиллар, спорт анжомлари, хомашё ва бошқа кўплаб тоифадаги товарлар қимматлашди. Кўпгина тармоқларда транспорт харажатлари ишлаб чиқариш харажатларининг икки фоизидан 30 фоизигача ошиб кетди.

Қўшимча салбий омиллар коронавирус фонида аҳолини қўллаб-қувватлаш бўйича кенг кўламли давлат дастурлари (улар пандемиянинг дастлабки ойларида талабнинг пасайишини қоплаган) ва Сувайш каналидаги ҳодиса туфайли нархларнинг кенг кўламли ўсиши бўлди. "Ever Given" кемаси ўтган баҳорда қуруқликка чиқиб қолди. Натижада ўнлаб кемалар тирбандлиги юзага келди, улар бир ҳафтадан кейин тарқалди. Шу билан бирга, дунёдаги энг катта контейнер кемаларидан бири бўлган "Ever Given" июль ойигача яқин атрофдаги кўлда техник хизмат кўрсатишда қолди. Ташилган юк бир неча ой давомида кемада қолиб кетди.

Контейнеровоз Ever Given

Бахтсиз ҳодиса ўн минглаб контейнерларни вақтинча глобал муомаладан олиб ташлади, баҳор охирига келиб, бозор иштирокчиларининг фикрига кўра, дунёдаги учта юк кемасидан иккитаси ўртача беш кунга режадан ортда қолган.

Бунга параллель равишда, Хитойнинг кўплаб провинциялари маъмурлари коронавируснинг ягона ҳолатлари аниқланганда, маҳаллий денгиз портларини қаттиқ блокировка қилиш учун ёпишни давом эттирдилар, бу эса ҳатто ресурслари етарли бўлган етказиб беришни ҳам тўхтатди.

Ўқинг қизиқ: HP'нинг Россияни тарк этиши билан боғлиқ харажатлари 23 миллион долларни ташкил этди.

Ҳаво юклари инқирозни енгиллаштиришга ёрдам бериши мумкин, аммо харажатлар денгиз орқали юк ташиш нархидан анча юқори бўлади. Бундан ташқари, самолётлар чекланган сиғимга эга ва катта ҳажмли юкларни ташишга қодир эмас. Европа мамлакатлари темир йўл ва автомобиль йўлларидан фойдаланиш имкониятига эга бўлган бир оз қулайроқ ҳолатда эди. Бироқ, илгари Сувайш каналидан фаол фойдаланган баъзи ташувчилар йўналтирилган Транс-Сибир темир йўли ҳам ортиб бораётган юкларга бардош бера олмади. Россия транспорт инфратузилмасининг мавжуд эмаслиги муваффақиятсизликларга олиб келди, бу айниқса Узоқ Шарқда яққол намоён бўлди.

Яна бир муқобил Россиянинг Арктика қирғоқлари бўйлаб Шимолий денгиз йўли бўйлаб контейнер йўналишини тўлиқ ишга тушириш бўлиши мумкин ва расмийларнинг ҳақиқатан ҳам бундай режалари бор эди. У "Севморпут" ядровий ёриткичида йилига камида учта парвозни амалга ошириши керак эди ва уларнинг биринчиси аллақачон амалга оширилган. Бироқ, Москва яқин келажакда ўзаро санкциялар туфайли транзитда пул ишлаб ололмаслиги аллақачон аниқ - янги йўналиш фақат ички транспорт билан боғлиқ вазиятни юмшата олади.

Морской порт Дудинка на трассе Северного морского пути

Бу йил коронавируснинг таъсири ва унинг оқибатлари аста-секин йўқолди. Бироқ, улар вазиятни тубдан ўзгартирган бошқа муаммолар билан алмаштирилди. Россияга нисбатан жорий этилган санкциялар ва Москванинг жавоб чоралари Ғарб авиаташувчиларининг Россия ҳудуди, унинг сув ва ҳаво ҳудудидан фойдаланишини имконсиз қилди (Чекловлар Хитой ва Осиёнинг аксарият бошқа мамлакатларига таъсир қилмаган). Маҳаллий фирмалар, ўз навбатида, Европа Иттифоқи, АҚШ ва бошқа дўстона бўлмаган мамлакатларни четлаб ўтиб, улар учун йўл ёпиқ бўлган янги йўналишларни қидиришга мажбур. қилди. Бундан олдин ҳам кўплаб халқаро транспорт компаниялари, жумладан Maersk, DHL, UPS ва FedEx мамлакатни ва улар билан бирга ўз имкониятларини тарк этишган.

Ўқинг қизиқ: Саудия Арабистони шаҳзодаси Аргентина билан ўйин учун футболчиларга Rolls Royce совға қилмоқчи.

Зўрға тикланган логистика занжирлари яна бузилди. Аммо ўтган йили транспорт компаниялари ва уларнинг контейнерларига талаб юқори бўлган бўлсада, омилларнинг ҳозирги бирикмаси, шунингдек кенг тарқалган инфляция ва глобал иқтисодиётнинг келажаги ҳақидаги хавотирлар жаҳон бозорида ташиш ҳажмининг пасайишига олиб келди.

Яқин вақтгача қийинчиликларни кўпчиликка қараганда яхшироқ енгиб келган Россия (асосан товарларни етказиб бериш усулларининг ўзгарувчанлиги туфайли) бироз кечикиш билан қолганлари аллақачон чиқиб кетиш вазиятига тушиб қолди. Ҳозирги кундаги асосий муаммолардан бири логистика салоҳиятининг етишмаслигидир. Бозордаги энг йирик холдинг компанияси – "Дело" компаниялар гуруҳининг ҳаммуаллифи ва раҳбари Сергей Шишкаревнинг сўзларига кўра, жорий экспорт ва импортнинг асосий қисмини ташкил этувчи Узоқ Шарқ портлари қўшимча ресурсларсиз 100 фоиз қувватда ишлайди. Россияда ҳам ўз контейнерлари йўқ – уларнинг аксарияти Хитойдан сотиб олинади, бу эса ўтган йилги инқироз фонида миллий бозорни айниқса ҳимоясиз қилади.

Ўқинг қизиқ: АҚШ Венесуэладан нефть эмбаргосини қисман бекор қилишга қарор қилди.

Ҳозирча Москвага қўшниларнинг ёрдамига ишониш шарт эмас. Евроосиё Иқтисодий Иттифоқи (ЕОИ) мамлакатлари ўзлари Россия ҳудуди орқали кўплаб товарларни импорт қилишга одатланган ва ҳозирда янги таъминот занжирларини қуришга ҳаракат қилмоқда. Шу билан бирга, Шишкарев вазиятдан чиқиш йўли борлигига ишонч ҳосил қилади ва мамлакатни логистика мустақиллигини таъминлайдиган ва транспорт йўлаклари ўртасида юк оқимини тенг тақсимлашга имкон берадиган "Россия Маэрски"ни яратишни ёқлайди. Шу билан бирга, топ-менежер Россия ҳозир глобал логистикада аҳамиятсиз роль ўйнашини ва бундан ташқари, у кўплаб жараёнлардан ажратилганлигини тан олади. У глобал савдо оқимининг тахминан 2-3 фоизини ташкил қилади ва шунинг учун унинг муаммолари дунёнинг қолган қисмига деярли тегишли эмас.

Охирги уч йил жаҳон транспорт тизими учун ҳақиқий синовга айланди, авваллари фақат мутахассислар назорати остида бўлган контейнерлар барчанинг диққат марказида бўлди. Бундан ташқари, айнан товарларни ташиш учун контейнерлар жаҳон иқтисодиёти ҳолатининг асосий кўрсаткичларидан бирига айланди. Ўтган йилнинг кўп қисмида танқислик - чип танқислиги билан бирга - кўплаб соҳаларда нархларнинг кўтарилиши ва узилишлар учун жавобгар бўлди. Энди бозор иштирокчилари жуда кўп бепул қутиларни тузатмоқда, аммо бу муаммоларни камайтирмайди. Аксинча, ҳозирги вазиятда таҳлилчилар анъанавий равишда янги инқирознинг хабарчиси ҳисобланган талабнинг пасайишининг аниқ далилларини кўришади. Унинг сабаблари яна асосан сунъийдир - худди пандемия бошида бўлгани каби.

Ўқинг қизиқ: Kyodo: 2023 йилдан Япония ишлаб чиқарувчилари нархларни оширмоқчи.

Бундай хулосалар чакана савдо тармоқларининг хатти-ҳаракатларида ҳам тасдиқланган. 2020 йилда кўплаб Ғарб чакана сотувчилари етказиб беришга ўз ёндашувларини ўзгартирдилар ва ҳатто илгари уларга эҳтиёж сезмаган товарлар тоифалари учун ҳам захираларни ишлаб чиқаришни бошладилар.

Тавсия этамиз






Тавсия этамиз

Ҳар доим хабардор бўлинг!

carzone.uz мобил иловаларини кўчириб олинг ва барча янгиликлар сиз билан