Валюта курси: Ўз.Р.Марказий банки
USD
АҚШ доллари
EUR
Eвро
RUB
Россия рубли
Sayt test rejimida ishlayapti!!!

Сўнгги янгиликлар






Европа учун сўнгги ўн йилликлардаги энг даҳшатли инқироз бошланмоқда
20.12.2022 01:49,  
95

Украинадаги можаро туфайли энергия нархининг кескин кўтарилишидан Европага етказилган зарар тахминан 1 триллион долларни ташкил этади ва сўнгги ўн йилликлардаги энг даҳшатли инқироз эндигина бошланмоқда.

Жорий қишдан кейин минтақа ўз газ захираларини Россиядан деярли етказиб берилмаган ҳолда тўлдиришга мажбур бўлади, бу эса ёнилғи танкерлари учун рақобатни кучайтиради. Янги ЛНГ импорт қувватига эга бўлса ҳам, бозор 2026 йилгача АҚШдан Қатарга қўшимча қувватлар ишга тушгунга қадар етишмовчиликда қолиши кутилмоқда. Бу юқори нархлардан ҳеч қандай муддат бўлмаслигини англатади. Брюсселда жойлашган Bruegel таҳлил марказига кўра, ҳукуматлар компаниялар ва истеъмолчиларга 700 миллиард доллардан кўпроқ маблағ билан зарбанинг катта қисмини юмшатишга ёрдам берган бўлсада, фавқулодда ҳолат йиллар давом этиши мумкин. 

Фоиз ставкалари ўсишда давом этаётган ва иқтисодлар аллақачон таназзулга юз тутаётган бир пайтда, миллионлаб уй хўжаликлари ва корхоналар учун зарбани енгиллаштирган ёрдам тобора кўпроқ имконсиз кўринади.

"Агар барчасини қўшсангиз - молиявий ёрдам пакетлари, субсидиялар, сиз жуда катта миқдорга эга бўласиз", деди Мартин Девениш.

Ҳукуматларнинг молиявий имкониятлари аллақачон чекланган. Европа Иттифоқига аъзо давлатларнинг қарийб ярмида қарз ялпи ички маҳсулотнинг 60% чегарасидан ошади.

Bloomberg'нинг бозор маълумотларига асосланган қарийб 1 триллион долларлик кўрсаткичи истеъмолчилар ва корхоналар учун қимматроқ энергиянинг умумий нархини ифодалайди, қисман қутқарув пакетлари билан қопланади. 

Bruegel таҳлилчилари шу ойда Халқаро валюта жамғармасининг ҳисоботида эълон қилинган талаб ва нархларнинг ўсиши бўйича худди шундай прогноз қилишди.

Қутқариш дастури

Ўтган ёзда омборни тўлдиришга шошилиш, деярли рекорд нархларга қарамай, таъминот тақчиллигини енгиллаштирди, аммо совуқ келиши билан Европа энергия тизими бу қишда биринчи ҳақиқий синовдан ўтказилди. Ўтган ҳафта Германиянинг тармоқ регулятори газ етарли даражада тежалмаётгани ҳақида огоҳлантирди, беш кўрсаткичдан иккитаси, жумладан, истеъмол даражаси жуда муҳим бўлиб қолди.

Таъминотнинг етарли эмаслиги фонида ҳукуматлар бизнес ва истеъмолчилардан истеъмолни камайтиришни сўрашди. Европа Иттифоқи бу йил газга бўлган талабни 50 миллиард кубометрга қисқартиришга муваффақ бўлди, бироқ Халқаро энергия агентлиги маълумотларига кўра, минтақа ҳали ҳам 2023 йилда 27 миллиард куб метр дефицитга дуч келиши мумкин. Бу, агар Россия етказиб бериш нолга тушса ва Хитойнинг ЛНГ импорти 2021 йил даражасига қайтса содир бўлади.

Швециянинг SEB AB банкининг товар бўйича бош таҳлилчиси Бжарне Шиелдроп келгуси 12 ой ичида талаб таклифдан ошиб кетишини башорат қилган ҳолда, "Газ олиш мутлақ шарт ва биз Европада катта миқдорда тўпланишни кўришимиз мумкин", деди. Европа Иттифоқи келгуси қишгача табиий газ захираларини тўплаш учун курашда давом этишини қўшимча қилган ҳолда.

Россиядан Ғарбий Европага газ етказиб беришнинг асосий манбаи сентябрь ойида саботаж натижасида зарар кўрган "Шимолий оқим" эди. Минтақа ҳали ҳам Украина орқали оз миқдорда Россия газини олади, бироқ энергетика инфратузилмасининг кучли ўққа тутилиши маршрутни хавф остига қўяди. Ушбу газ қувури бўлмаса, омборларни тўлдириш қийин бўлади.

Етишмовчиликларнинг олдини олиш учун Европа Комиссияси минимал захира мақсадларини белгилади. Иситиш мавсуми тугагунига қадар захиралар тугаб қолмаслиги учун 1 февралга қадар омборхоналар камида 45% тўлдирилиши керак. Қиш илиқ бўлса, у вақтга қадар захиралар 55% даражасида қолиши керак.

Европага ЛНГ импорти рекорд даражага етди: Германияда ёқилғи қабул қилиш учун янги сузувчи терминаллар очилди. Давлат харидлари Европага Хитойдан юкларни жалб қилишга ёрдам берди, аммо Осиёдаги совуқ об-ҳаво ва Пекин Covid чекловларини енгиллаштиргандан кейин кучли иқтисодий тикланиш бу жараённи мураккаблаштириши мумкин.

Европа муаммолари

Хитой Миллий Offshore Oil Corp энергетика иқтисодиёти институти маълумотларига кўра, Хитойнинг газ импорти 2023 йилда бу йилга нисбатан 7 фоизга кўп бўлиши мумкин. Давлат компанияси кейинги йил учун ЛНГ сотиб олишни бошлади, бу эса уни захира таъминоти учун курашда Европага тўғридан-тўғри рақобатчига айлантирди. Бу йил Хитойда талабнинг тарихий пасайиши глобал таклифнинг тахминан 5% га тенг бўлишига олиб келди.

Хитой Европанинг ягона муаммоси эмас. Бошқа Осиё давлатлари кўпроқ газ сотиб олмоқчи. Бу йил дунёдаги энг йирик ЛНГ импортчиси бўлган Япония ҳатто стратегик захирани ҳам кўриб чиқмоқда, ҳукумат ҳам харидларни субсидиялашни режалаштирмоқда.

Европа газ фьючерслари июль ойида 345 еврога кўтарилгандан сўнг бу йил МВт/соат учун ўртача 135 еврони ташкил этади. Европадаги Bloomberg Economics бош иқтисодчиси Жейми Рашнинг фикрича, агар нархлар яна 210 еврогача кўтарилса, импорт харажатлари ЯИМнинг 5 фоизини ташкил қилиши мумкин. Шу сабабли, башорат қилинган саёз рецессия чуқур рецессияга айланиши мумкин.

"Қўллаб-қувватлашнинг табиати ўзгаради; шошилинч, кенг қамровли ёндашув кўпроқ мақсадли чора-тадбирлар билан алмаштирилади", деди Пиет Кристиансен.

Машиналардан тортиб кимёвий моддаларгача ишлаб чиқариш учун ишлатиладиган арзон энергияга боғлиқ бўлган Германия каби мамлакатлар учун юқори харажатлар АҚШ ва Хитойга нисбатан рақобатбардошликни йўқотади. Бу канцлер Олаф Шолц маъмуриятига иқтисодиётни қўллаб-қувватлаш учун босим ўтказади.

Массачусетс Амхерст университети иқтисодчиси Изабелла Вебер: "Энергия нархининг кескин кўтарилишининг потенциал улкан сиёсий ва ижтимоий таъсирини, шунингдек, Германия иқтисодиётининг таянчига зарба беришини ҳисобга олган ҳолда, Германия ҳукумати аралашуви муҳим аҳамиятга эга", деди.

Мақсад қисқа муддатда фабрикаларнинг ишлашини таъминлаш ва уйларни иситиш ва қайта тикланадиган энергияга сармоя киритишга тўсқинлик қилмаслик, кўпчилик буни энергия инқирозидан чиқишнинг энг барқарор йўли деб билади.

"Инқироздан чиқиш учун энг катта муаммо - энергия алмашинувини таъминлаш", деди Германия ҳукуматининг иқтисодий маслаҳатчиси Вероника Гримм.

Тавсия этамиз






Тавсия этамиз

Ҳар доим хабардор бўлинг!

carzone.uz мобил иловаларини кўчириб олинг ва барча янгиликлар сиз билан