Валюта курси: Ўз.Р.Марказий банки
USD
АҚШ доллари
EUR
Eвро
RUB
Россия рубли
Sayt test rejimida ishlayapti!!!

Сўнгги янгиликлар






Россия Европада энергия бозорини қуришга қарийб 50 йил сарфлади
31.01.2023 08:36,  
29

Россия Европада энергия бозорини қуришга қарийб 50 йил сарфлади. Аммо у 50 ҳафтадан камроқ вақт ичида йўқ қилинди, ва уни алмаштириш деярли мумкин эмас.

Россия, асосан, Ҳиндистонда нефть етказиб бериш учун муқобил бозорларни топган бўлсада, қайта ишланган маҳсулотларни сотиш йўналишини ўзгартириш ва эҳтимол, ундан ҳам кўпроқ, табиий газ кўп йиллар талаб қилади ва жуда кўп пул талаб қилади. Агар дунё қазиб олинадиган ёқилғидан узоқлашса, бундай бозорларни умуман яратиш мумкин бўлса.

24 февраль куни Украинада ҳарбий можаро бошланганида, Европа энергия истеъмолчилари ваҳимага тушишди. Йилига қарийб 2,5 миллион баррель нефть, 1 миллион баррель нефть маҳсулотлари ва 155 миллиард куб метр газни ўзлаштирган бозор деярли йўқолди.

Нефть

Февраль воқеаларидан кўп ўтмай, Европанинг айрим ҳудудларига Россия нефтининг оқими қисқара бошлади. 5 декабрга келиб, Европа Иттифоқининг Россия нефтини денгиз орқали импорт қилиш тақиқи кучга кирганида, улар аллақачон минимал даражага туширилди ва Болгария эмбаргога риоя қилишдан вақтинчалик озод қилинган ягона бозор бўлиб қолди. Қайта қилинган маҳсулотлар оқими 5 февралдан кучга кирадиган шунга ўхшаш санкциялар олдидан худди шу траектория бўйлаб ҳаракатланмоқда.

Россия ҳам Европа газ бозорига кириш имкониятидан маҳрум бўлди. Маълум бўлишича, газ биринчи марта Австрия чегарасидан ўтган 1968 йилда ишга туширилган, қиймати юзлаб миллиард долларлик улкан газ конлари тармоғи ва қувурлар беҳуда қурилган.

2017 йилда Россиянинг Ямал яриморолидаги газ захираларини ўзлаштиришга аллақачон 100 миллиард доллар сармоя киритилгани тахмин қилинган, уларнинг катта қисми Европага қувурлар орқали, шу жумладан Болтиқ денгизи туби бўйлаб Россияни Германия билан боғлайдиган қувурлар орқали боғланган. 2025 йилга келиб бу кўрсаткич икки баравар ошиши кутилган эди. Энди бу сармоянинг кўп қисми фойдасиз бўлиб қолди.

Гарчи Россия можаро тугаганидан кейин қандайдир йўл билан Европа билан энергетика алоқаларини тиклашга қодир бўлсада, Европа Иттифоқи мамлакатлари яна бир йил аввалгидек Россия газига қарам бўлиб қолишлари даргумон.

Европа ҳукуматлари ва истеъмолчилари ниҳоят талабни чеклаш ва энергия тежаш масаласига жиддий киришмоқда, айни пайтда газ ва электр энергиясининг рекорд нархлари қайта тикланадиган энергия манбаларига сармоя киритилишига туртки бўлди ва электр энергиясининг чакана нархларини ўзгартиришга қаратилган биринчи жиддий уринишлар қазиб олинадиган ёқилғи улушининг камайишига олиб келади.

Россия нефть компаниялари Ҳиндистон нефтни қайта ишлаш заводларининг арзон хомашёга эҳтиёжи туфайли анъанавий европалик харидорлар томонидан қайтарилган нефтни бошқа йўналишга йўналтиришга муваффақ бўлди. Аммо оқимларнинг ўзгариши Россия ва унинг нефть саноати учун катта йўқотишларга олиб келди. Ҳиндистон бозорига кириш катта чегирмаларни талаб қилди, эҳтимол бир баррель учун 35 долларгача, бу нархнинг 40 фоиз пасайишига тенг.

Ўтган йилнинг охирига келиб, Россия юклари Ҳиндистон нефть импортининг чорак қисмини ташкил этиб, субконтинентнинг Яқин Шарқдаги анъанавий етказиб берувчилари Саудия Арабистони, Ироқ, Бирлашган Араб Амирликлари ва Қувайтдан юкларни сиқиб чиқарди.

Лекин нефть оқимини Россия экспорт қиладиган олтингугурт миқдори нисбатан юқори бўлган нефтни қайта ишлай оладиган йирик қайта ишлаш секторига эга бозорга йўналтириш бошқа, нефть маҳсулотларини эса шу бозорга йўналтириш бошқа нарса. Ишонч ҳосил қилиш учун, баъзи давлатлар арзон рус дизелини сотиб олади ва уни Европага экспорт қилади, аммо савдони фойдали қилиш учун уларга етарлича катта чегирмалар керак бўлади.

Бироқ, нефть, хоҳ хом, хоҳ қайта ишланган бўлсин, газга нисбатан катта афзалликларга эга: уни денгиз орқали осон ва арзон ташиш мумкин.

Газ таъминоти

Охирги 55 йил давомида Россия ўз гази учун Ғарбдан харидорлар қидирди. Минглаб километр узунликдаги улкан қувурлар дастлаб Сибирдаги ва охирги пайтларда Ямал яриморолидаги газ конларини Европадаги харидорлар билан боғлади.

Сўнгги ўн йилликда Россия Шарқда газ сотиш учун янги бозорларни қидира бошлади ва энди «Сибир кучи» газ қувури Хитойга ёқилғини этказиб беради. Аммо бу газ Ямал конларидан 1300 миль шарқда ва 600 миль жанубда жойлашган янги конлардан келади, улар илгари Европани таъминлаган, аммо ҳозир кам фойдаланилмоқда. Россиянинг "Газпром" газ гиганти "Сибир кучи" ва унга алоқадор газ конларининг расмий қийматини 55 миллиард долларга баҳолади. Мустақил баҳолаш бу кўрсаткич деярли икки баробар юқори эканлигини кўрсатди: бу инвестициялар ҳеч қачон фойда келтирмайди, деб ишонилади.

Пекин томонидан Россия газини сотиб олиш ҳажми келажакда чекланиши мумкин. Хитойнинг энергияга бўлган эҳтиёжи жуда катта бўлсада, мамлакат Москвага ҳаддан ташқари қарам бўлган Европанинг айрим давлатлари йўл қўйган хатоларни такрорлашдан қўрқиши мумкин. Шунинг учун Россия йўқолган Европа бозорларининг ўрнини бошқа жойдан излашга мажбур бўлади.

У энергияга бўлган эҳтиёжи ортиб бораётган, тез ўсиб бораётган бошқа мамлакат Ҳиндистонга газ етказиб бермоқчи. Аммо Ҳиндистонга газни ташиш Хитойга қараганда қийинроқ бўлади. Йўналиш ё дунёдаги энг баланд тоғлардан, ёки Афғонистон ва Покистондан ўтиши керак. Ҳар қандай маршрут бошқа бир қанча давлатлардан ўтади, бу эса умумий чегарага эга бўлган икки давлат ўртасидаги этказиб бериш билан солиштирганда қурилиш ва фойдаланиш харажатларини оширади.

Украинадаги ҳарбий можаро туфайли Россия Европа энергия бозорига кириш имкониятидан маҳрум бўлди. Уни алмаштириш осон бўлмайди. Москва ва Европа охир-оқибат муносабатларни тиклаган тақдирда ҳам, Россия узоқ вақт давомида можаро туфайли йўқотишларни ҳисоблаб чиқишига тўғри келади.

Тавсия этамиз






Тавсия этамиз

Ҳар доим хабардор бўлинг!

carzone.uz мобил иловаларини кўчириб олинг ва барча янгиликлар сиз билан